Krok 5: Aparigraha. 10 pierwszych kroków jogi.

Potrzeby pod kontrolą.

Jest to piąty artykuł z serii „10 pierwszych kroków”.


Wstęp.


Aparigraha, w dosłownym tłumaczeniu, oznacza „nie bierz ze wszystkich stron”. „A” oznacza w sanskrycie zaprzeczenie, „pari” – „ze wszystkich stron”, a „graha” można tłumaczyć jako „wziąć / chwytać”. Inne tłumaczenia, na jakie można trafić, to nieposiadanie, nieprzywiązanie (non-attachment), powściągliwość (self-restraint), czy brak chciwości (non-greed). W swoim filozoficznym wymiarze, ten termin opisuje nurt myślowy, w którym uważa się, że tak naprawdę nikt ani nic nie posiada niczego. Podobne echo takiego myślenia możemy odnaleźć w naszym rodzimym powiedzeniu „do grobu tego nie zabierzesz”. Istnieje w nas pewna społeczna świadomość, że dobra materialne, to coś powierzchownego, że istnieją wyższe i szlachetniejsze wartości – jednak ponownie ta (pod)świadomość niekoniecznie przekłada się na praktykę. W moim artykule skupię się na praktycznym wymiarze „nie brania ze wszystkich stron”. Ten praktyczny wymiar koncentruje się na relacji między nami, a światem.


Aparigraha – czyli o co chodzi, jak nie o pozbycie się wszystkiego?


Z historii znamy wiele przykładów szlachetnych mędrców, którzy porzucili wszystko, by wieść życie bez dóbr materialnych, za to pełne dóbr duchowych. Moim ulubieńcem, który podążył ścieżką Aparigrahy jest Siddhartha Gautama, z rodu Śakjów, szerzej znany, jako twórca buddyzmu i pierwszy Budda. Był on szlachetnie urodzonym księciem, miał odziedziczyć królestwo, był mężem pięknej i mądrej księżniczki. Porzucił to wszystko, by odnaleźć duchową prawdę, która uwolnieni świat od cierpienia. Porzucenie wszystkich dóbr dla wyższych celów jest motywem, który przejawia się w wielu ruchach duchowych i religijnych. Najbliższe nam chrześcijaństwo, również uznaje ubóstwo i wyrzekanie się dóbr materialnych za cnotę.

Czy to oznacza, że praktykując jogę masz porzucić wszystko, co masz i zacząć żyć z jałmużny? Oczywiście, że nie! 

Tak jak w przypadku czterech poprzednich yam, tak i Aparigraha stanowi bogate spektrum zachowań, postaw i działań, które może wdrożyć do swojego życia każdy, na swoim własnym poziomie rozwoju i gotowości. Pamiętaj, że joga nie wyklucza, jest to praktyka dostępna dla każdej osoby, która zechce ją rozpocząć! W tym artykule skupię się na tym, jak wdrożyć Aparigrahe w życie, gdy dopiero rozpoczynasz swoją świadomą podróż w kierunku wolności od przywiązania do posiadanego i chciwości.

„Skoro on ma, to ja też chcę to mieć” – na pewno każda osoba, która to czyta, kiedyś to poczuła, może w dzieciństwie, może nadal odczuwa w dorosłości. Chciwość i chęć posiadania więcej i więcej, to zjawiska, które towarzyszą ludzkości, od kiedy sięga nasza historia pisana, a pewnie i wcześniej, bo przecież pierwsze zapisane historie były często spisanymi przekazami ustnymi. Obecny dobrobyt oraz konsumpcyjny styl życia tylko to uwypuklił, dlatego uważam, że praktyka Aparigrahy może nam bardzo pomóc w nabraniu zrównoważonego stosunku do posiadania i przywiązywania się do tego, co nasz otacza.

Rozpoczynając swoją praktykę, przyjrzyj się uważnie sobie, temu co posiadasz oraz swojemu stosunkowi do tych przedmiotów. Zastanów się, co by się stało gdyby one zniknęły? W tej praktyce nie chodzi o to, żeby nie posiadać niczego. Chodzi w niej przede wszystkim o nieprzywiązywanie się do rzeczy, o nie łączenie swojego życia i swojej wartości jako człowieka z rzeczami oraz świadomą kontrolę nad swoimi potrzebami materialnymi, emocjonalnymi i relacyjnymi.


Aparigraha a potrzeby materialne.


Czy ja naprawdę tego potrzebuję? To bardzo ważne pytanie, które powinien sobie zadać każdy przed dokonaniem jakiegokolwiek zakupu. Za każdym razem, kiedy odpowiedź brzmi “nie”, a jednak dokonujemy zakupu – utrwalamy nasze przywiązanie do rzeczy. Utrwalamy też nasze uzależnienie od nich oraz potrzebę, by posiadać więcej. Wiele osób dochodzi do punktu, w którym to właśnie posiadanie jakiegoś przedmiotu ma zapewnić szczęście. Nowa torebka, nowy telefon, lepsza konsola, droższy samochód. Przedmioty dają nam chwilowy napływ radości, ale nie jest to prawdziwe, wewnętrzne szczęście. Jest to tylko chwilowy zastrzyk, sprawiający, że przestajemy dostrzegać to, co jest w nas głębiej.

Sporo podobieństw do Aparigrahy możemy odnaleźć w, coraz popularniejszych w naszym kręgu kulturowym, ruchu nazywanym Minimalizmem. Ewa Pluta na blogu Strefy Psyche Uniwersytetu SWPS, tak opisuje tę ideę: „W minimalizmie nie chodzi o to, żeby się umartwiać i odrzucać wszelkie dobrodziejstwa cywilizacji, lecz z rozwagą z nich korzystać. Odróżniać potrzeby od zachcianek. Cieszyć się tym, co już się ma. Umieć rezygnować ze zbędnych rzeczy. W życiu nastawić się na tryb doświadczania zamiast posiadania. Zwolnić tempo. Korzyści z upraszczania i redukowania przyjdą szybko: więcej czasu na pielęgnowanie relacji, hobby, poprawę zdrowia i kondycji fizycznej; mniej stresu, długów, sprzątania, a więcej oszczędności. Wszystko po to, by móc powtórzyć za Henrym Davidem Thoreau, pisarzem i filozofem, autorem „Walden, czyli życie w lesie”: „Uwielbiam mieć w życiu dużą swobodę”.” Tę wolność i swobodę, jaką można osiągnąć dzięki nieposiadaniu nadmiaru rzeczy, również podkreśla joga, choć w niej oczywiście wolne od posiadania miejsce, zaleca się poświęcić na rozwój duchowy (o rozwoju duchowym przeczytasz w poście: „Krok 4: Brahmacharya”).

W praktyce Aprarigrahy innym ważnym wątkiem jest nieprzywiązanie (non- attachment). Kiedy już uda się nam przeanalizować, czego potrzebujemy, a czego nie, następnym pytaniem jakie warto sobie postawić jest: „Czy czuję przywiązanie wobec tego co posiadam?”. Jeżeli odpowiedź brzmi “tak”, zadajemy sobie kolejne pytanie: „Jakie przywiązanie czuję do tych przedmiotów?”. Obserwując rodzaje przywiązań do przedmiotów, udało mi się wyszczególnić cztery główne, z którymi się spotykam:

  • Przywiązanie pragmatyczne pozytywne – przedmioty, które posiadam mają spełniać swoje funkcje. Wykorzystuję je do pracy, hobby, czy realizowania innych potrzeb mojego codziennego życia. Jeżeli coś się zepsuje, to naprawiam lub wymieniam. Jeżeli zgubię, to staram się znaleźć, ale jeżeli się nie odnajdzie, to nie czuję, że stracił_m coś ważnego w życiu. Traktuję przedmioty z szacunkiem, bo nie chcę marnować pracy i zasobów, jakie zostały włożone w jego produkcje, ale uważam, że nadal to tylko przedmiot, który ma pełnić jakieś praktyczne funkcje. Jest to rodzaj przywiązania, do jakiego dążymy poprzez praktykę Aparigrahy.
  • Przywiązanie pragmatyczne negatywne – przedmioty, które posiadam mają spełniać swoje funkcje, ale nie okazuję im szacunku. Wyrzucam nawet dobre i działające rzeczy. Często wymieniam na nowe przedmioty, gdy już mi się znudzą. Nie uczestniczę w drugim obiegu rzeczy, nie kupuję z drugiej ręki, ani nie sprzedaję/oddaję swoich używanych rzeczy, tylko wyrzucam.
  • Przywiązanie emocjonalne – przedmioty, które posiadam zaspokajają moje potrzeby emocjonalne. Kiedy zakładam drogą i modną rzecz, to czuję się lepiej. Podnosi to moje poczucie wartości i samoocenę. Kiedy mam rzeczy, które mi się podobają i inni mi ich zazdroszczą, to czuję się lepiej i ważniej. Kiedy któryś z przedmiotów zepsuje się lub zgubi – czuję smutek, złość i frustrację. Utrata ulubionej pary spodni lub innego lubianego przedmiotu, to coś, co długo i z żalem rozpamiętuję. Jest to dla mnie problematyczne oddać komuś coś z moich rzeczy, nawet spośród tych, których nie używam. Wolę je mieć, nawet jeżeli głównie leżą i się kurzą. To, że są, daje mi poczucie bezpieczeństwa.
  • Przywiązanie sentymentalne – rodzaj przywiązania, jakim otaczamy pamiątki, przedmioty związane z ważnymi dla nas wspomnieniami lub myślami. Różnego rodzaju amulety i przedmioty, którym nadajemy funkcję magiczną, przynoszącą szczęście, wspierającą nas w naszych rytuałach. W wielu religiach święci się przedmioty, nadając im poprzez to specjalne znaczenie, ale nawet osoby niereligijne mają takie przedmioty, ponieważ, tak jak wspominałam w poprzednim poście – duchowość posiada każdy. Nie ma nic złego w posiadaniu takowych, ale przyglądając się swoim przedmiotom sentymentalnym, warto zwrócić uwagę, czy to sam przedmiot nie stał się dla nas ważniejszy od tego, co ze sobą niesie

Przykład: Jolanda posiada ulubiony kryształ górski, który ma wspierać jej koncentrację w medytacji. Zawsze w tym czasie stawia go przed sobą. Pomaga jej on się skupić i sprowadzić myśli do tu i teraz. To z tym kryształem zawsze kojarzy czas medytacji. Pewnego dnia, Jolanda gubi ten kryształ. Jest zrozpaczona i przestaje medytować, bo bez swojego kamienia nie wyobraża sobie medytacji. Przecież to on pomagał jej się skupić! Kiedy siada do medytacji bez kryształu, to nie wychodzi jej skoncentrowanie się i nie osiąga stanu wyciszenia. Uważa, że bez tego kryształu nie posiada tej umiejętności.

Jest to przykład, który pokazuje negatywne skutki nadmiernego podążania za rytuałami związanymi z przedmiotem. Jolanda nie dostrzega swojej pracy wewnętrznej, tylko przerzuca odpowiedzialność na kamień. Gdy kamień znika, Jolanda uważa, że już nie jest w stanie medytować. Nie jest to prawda. Przedmiot może pomóc nam na początku, ale gdy już opanujemy jakąś umiejętność, to jest ona nasza i mamy  do niej dostęp zawsze. Ten dostęp może zablokować jedynie nasz własny błędny stan psychologiczny, w którym mamy pogląd, że to przedmiot odpowiadał za daną umiejętność, a nie my sami. W jodze to zjawisko szerzej opisuje jedna z Badhaka Tattvas (przyczyny porażek w praktyce jogi) – Niyamagraha (nadmierne podążanie za rytuałami, fanatyzm), o których pisałam kiedyś na Instagramie, ale na pewno wrócę też do nich w postaci artykułów na blogu.


Aparigraha – to o wiele więcej niż materializm.


Aparigraha nie ogranicza się tylko do przedmiotów materialnych. W tej części pokrótce wspomnę o innych aspektach jej praktyki, ponieważ, gdy wejdziemy głębiej w praktykę nieposiadania i nieprzywiązania, zauważymy, że często podobnie przedmiotowo traktujemy innych ludzi wokół nas, nasze relacje, zwierzęta i przyrodę, a nawet samych siebie. W tej sytuacji praktyka wygląda nieco inaczej, ponieważ zamiast nabierać dystansu do przedmiotu, musimy zauważyć, że ludzie, zwierzęta i przyroda są istotami żywymi i jako takim należy im się szacunek i wolność. Traktując życie przedmiotowo, odcinamy się od niego w pewien sposób. Wpadamy w błędne myślenie, że to, co żywe można kontrolować i tym rządzić. Widać to mocno w podejściu wielu ludzi do zwierząt i przyrody, ale kiedyś podobne zasady dotyczyły też dzieci. Karta praw dziecka, mówiąca o tym, że dziecko nie jest własnością rodzica, została opublikowana w 1959 roku, a do dzisiaj można się spotkać z podejściem, że dziecko jest własnością rodziców, musi realizować ich ambicje i być w pełni posłuszne, bez względu na jego charakter i emocje. Drugi człowiek nie jest naszą własnością, nawet gdy jesteśmy z nim w silnej relacji, jak np. związek partnerski lub małżeństwo, czy rodzicielstwo. Gdy pojawia się chęć silnego przywiązania się do drugiej osoby lub przywiązania tej osoby do nas, jest to sygnał, że warto się przyjrzeć takiej relacji i naszym intencjom, a Aparigraha może nam w tym pomóc.

Przedmiotowe traktowanie zwierząt i przyrody to kolejny temat-rzeka, w który już nie będę się zagłębiać w tym artykule, ale chciałam zwrócić na niego uwagę, ponieważ również w rozwoju w tym aspekcie może nas wesprzeć praktyka Aparigrahy.

Kolejny aspektem, który poruszę tylko w kilku zdaniach jest przywiązanie mentalne. Zdarza się, że jesteśmy tak przywiązaniu do jakiś myśli o sobie i świecie, czy opinii, że nie chcemy ich już nawet weryfikować. Zamiana wydaje się wręcz niemożliwa. Podobnie możemy się przywiązać do swoich celów. W klasycznym eposie Bhagavad Gita o tej praktyce możemy przeczytać:

„Niech wasza troska skupia się na samym działaniu, a nigdy na jego owocach. Nie pozwól, aby rezultaty twojego działania były twoim motywem i nie przywiązuj się do bezczynności” – Kryszna.

Tak stary epos, a spostrzeżenie cały czas niesamowicie aktualne! Kolejny wieczór spędzony przed serialem lub na scrollowaniu telefonu? Przyjrzyj się swojemu przywiązaniu do bezczynności…


Podsumowanie.


Podsumowując, wszystko co nas otacza może stać się dla nas obiektem posiadania i nadmiernego przywiązania. Świadoma praktyka Aparigrahy pomaga nam to dostrzec i ustosunkować się do tego. Istnieje znacząca różnica między posiadaniem czegoś z przyczyn pragmatycznych, a posiadaniem, związanym z identyfikowaniem siebie z przedmiotem. Istnieje też ogromna różnica w budowaniu relacji opartych na miłości i szacunku, a relacji opartych na potrzebie posiadania, przywiązania i lęku przed samotnością. Podobnie jak w poprzedniej yamie – Brahmacharyi – ważna jest nasza postawa (attitude).

Masz jakieś przemyślenia po przeczytaniu tego tekstu? Daj mi znać w komentarzu pod postem lub filmem o Asteyi.

Praktyka jogi, to przede wszystkim wgląd i doświadczanie – dlatego stworzyłam dla Ciebie relaksację prowadzoną z misami tybetańskimi i dzwonkami Koshi. Podczas tej relaksacji zapraszam Cię do refleksji, czym Satya jest lub może być dla Ciebie.


Ponieważ jest to live act (nagranie jak gram jest na żywo – zero cięć!) najlepiej słucha się go w słuchawkach.


📅 29 sierpnia 2022