Krok 4: Brahmacharya. 10 pierwszych kroków jogi.

Potrzeby pod kontrolą.

Jest to czwarty artykuł z serii „10 pierwszych kroków”.


Przydługi wstęp, bo to pojęcie jest dla nas zawiłe.


Brahmacharya można tłumaczyć dosłownie jako “celibat”. Słowo to, w naszej kulturze, nasuwa nam od razu bardzo konkretne skojarzenie, jednak ponownie zapraszam Cię do spojrzenia na to szerzej.

W wielu tłumaczeniach oraz starożytnych pismach można odnaleźć dosłowne zalecenie o zaprzestaniu jakiejkolwiek aktywności seksualnej. Nie jest to dziwne, ponieważ tradycyjna joga jest praktyką ascetyczną, czyli uzyskujemy oświecenie, dzięki wyrzekaniu się różnych aspektów życia codziennego. Narzucamy sobie różnorodne dyscypliny, żeby móc podążać ścieżką jogi. W starożytności opisywano przede wszystkim osoby, które osiągnęły coś doniosłego i niesamowitego, wymagającego wielu wyrzeczeń. Coś, co imponowało ówcześnie żyjącym – czyli osiągnęli bardzo zaawansowany poziom na ścieżce jogi. Pismo było umiejętnością elitarną, a czas i materiały pisarskie były dostępne tylko dla niewielkiej grupy bardzo uprzywilejowanych ludzi. Dzisiaj czytanie i pisanie jest czymś tak powszechnym, jak nigdy wcześniej w historii świata. Joga również jest szeroko dostępna. Dlatego we współczesnych naukach różnych szkół jogi można odnaleźć o wiele szersze rozumienie tego pojęcia niż „dosłowny celibat”. W Indiach bada się i publikuje bardzo dużo wiedzy na temat praktyki jogi. Wiele publikacji koncentruje się obecnie na tym, jak praktykować różne aspekty jogi w życiu codziennym współczesnego człowieka.

Analizując współczesną wykładnię Brahamcharyi, najbardziej przypomina mi ona psychologiczną teorię Przepływu, węgiersko-amerykańskiego psychologa Mihály Csíkszentmihályi (artykuł na ten temat jest już w przygotowaniu i w nim szerzej opiszę podobieństwa i różnice. Wyjaśnię tam też szczegółowo różnicę między przyjemnością a satysfakcją, ponieważ ona jest istotna również w praktyce tej yamy).


KIEDY CHCĘ, KIEDY KOCHAM – DYSCYPLINA MUSI BYĆ!


Swoją praktykę Brahmacharyi rozpoczęłam naukami Mumbajskiego Instytutu Jogi, stworzonego przez Jogina Yogendre, jednego z ojców współczesnej Hatha Jogi. Oni tłumaczą w swoim podręczniku nauczycieli tak:

„Brahmacharya to powstrzymywanie się od oddawania się przyjemnościom zmysłowym, a następnie od przyjemności seksualnych. Chodzi o to, by całą uwagę skierować ku duchowym koncepcjom. Nie oznacza to, że nie należy się żenić, ponieważ ważne jest tutaj ustosunkowanie się do praktyki (w oryginale: attitude). Dosłowne znaczenie Brahmacharyi, to sposób zachowania, który będzie sprzyjał praktykującemu w służeniu Brahmie. Jest to życie właściwie zdyscyplinowane dla duchowego postępu i ostatecznej realizacji duchowych celów.”

„The science of yoga”, jak mówiono w instytucie, zakłada, że każdy aspekt jogi jest spektrum i każdy człowiek może to praktykować na swoim poziomie. Nikt nie może być wykluczony. Definicja opisuje, jak osiągnąć najwyższy poziom spektrum na osi Brahmacharyi. Ja, w moich wpisach, skupiam się bardziej na tej stronie spektrum, gdzie są osoby, które nie praktykują wcale lub praktykują intuicyjnie, ponieważ są to, ponownie, bardzo uniwersalne zjawiska w społeczeństwach. 

W tym wpisie skupię się na trzech takich uniwersalnych zjawiskach, wymienionych w definicji:

  • Sposób zachowania.
  • Właściwe zdyscyplinowanie.
  • Duchowy postęp.

Przyjemność a satysfakcja – jak to rozróżnić?


Są to uczucia, które może odczuwać każdy człowiek. Mihály Csíkszentmihályi definiuje przyjemność jako „uczucie zadowolenia, jakie osiągamy, kiedy informacje w świadomości mówią nam, że spełnione zostały oczekiwania, narzucone nam przez program biologiczny lub warunki społeczne. […] Przyjemność jest istotnym składnikiem jakości życia, ale sama w sobie nie daje szczęścia.” Możemy odczuwać przyjemność z zaspokajania naszych potrzeb fizjologicznych, np. poprzez jedzenie, albo realizując nasze potrzeby psychologiczne, np. jadąc na wymarzone wakacje. Nie wszystko, co sprawia nam przyjemność, jest dla nas jednoznacznie korzystne. Warto zwrócić tu uwagę na nałogi. Używanie wielu substancji, o których dobrze wiemy, że są dla nas szkodliwe (narkotyki, alkohol, wysoko przetworzona żywność, papierosy) wywołuje w nas to uczucie. Możemy w życiu odczuwać jej bardzo wiele i często, ale nie oznacza to, że będzie to nas prowadziło do rozwoju i pogłębiania naszej jaźni. Inaczej jest w przypadku satysfakcji, która jest związana z realizowaniem oczekiwań i potrzeb, ale w trakcie ich realizacji wykraczamy poza coś oczekiwanego, co prowadzi nas do rozwoju naprzód. Wykonanie trudnego zadania do końca, wygranie w grę, czy przeczytanie książki, z której dowiemy się czegoś nowego – przyniesie nam to uczucie. Osobiście, na pewno doznam stanu satysfakcji, gdy skończę pisać ten tekst.


Brahmacharya. Sposób zachowania i właściwe zdyscyplinowanie.


Jaki powinien być sposób zachowania osoby na ścieżce jogi? Joga nie pozostawia tu wątpliwości i wszystko dokładnie opisuje w swojej 8-stopniowej ścieżce. W tej serii wpisów omawiam 10 elementów, z których zbudowane są dwa pierwsze stopnie: Yamy i Niyamy. Po przeczytaniu wszystkich 10 wpisów poznasz bardzo wiele sposobów zachowania i dyscyplin, ważnych dla jogina.

Brahmacharya pogłębia poprzednie praktyki: Ahimse, Satye i Asteye o elementy dyscypliny oraz świadomego zarządzania przyjemnością i seksualnością. Narzucanie sobie dyscypliny jest dla naszego funkcjonowania bardzo zdrowe. Zjawisko to jest związane z regulacją dopaminy w naszym mózgu. Napiszę o tym więcej w poście z serii „Neuropsychologia jogi”, ale wspominam, ponieważ współczesna wykładnia Brachmacharyi pokrywa się z zaleceniami dobrych praktyk dla zdrowego funkcjonowania gospodarki dopaminowej mózgu.

Yama Niyama obraz wymienia osiem stopni jogi
Yama standardy etyczne obraz pokazuje ich listę - pierwsza jama to ahimsa

Sposób zachowania i dyscyplina w odniesieniu do:

AHIMSY.

Ahimsa oś na obrazku pokazuje jej spektrum

Ahimsy, czyli życia bez krzywdzenia. Prowadząc życie, w którym kierujemy się tylko swoją przyjemnością, nie nakładamy sobie żadnych ograniczeń seksualnych, ulegamy nałogom – zawsze krzywdzimy innych. Każda tzw. „osoba, której puściły hamulce”, która popadła w skrajności, jakie niosą nałogi – niesie cierpienie. Cierpienie dla siebie i dla innych, dlatego w naszej kulturze uznajemy takie osoby za chore, np. choroba alkoholowa. To właśnie cierpienie stanowi naszą najbardziej pierwotną definicję choroby psychicznej. Usuwanie cierpienia z ludzkiego życia jest również bardzo ważnym aspektem jogi. Jeżeli chcemy żyć bez krzywdzenia siebie i innych, musimy nauczyć się dyscypliny w zarządzaniu przyjemnościami i seksualnością w naszym życiu. Wbrew pozorom, nie jest to praktyka tajemnicza, każdy z nas ma jakiś swój indywidualny sposób zarządzania tymi sferami życia. Dzieje się to całkowicie instynktownie i podświadomie. Praktyka jogi uczy, jak zacząć robić to świadomie i etycznie – w odniesieniu do Ahimsy – bez krzywdzenia.

Przykład zarządzania seksualnością: najbardziej powszechnym przykładem zarządzania seksualnością jest monogamia, która jest dominująca w naszym kręgu kulturowym. Większość osób, żyjących w związku partnerskim lub małżeńskim, obiecuje sobie wyłączność seksualną. Złamanie tej obietnicy wiąże się niemal zawsze z krzywdą i cierpieniem. Osoby, które podejmują tę decyzję świadomie, są w stanie zarządzać swoją seksualnością w taki sposób, żeby tej obietnicy dotrzymać.

Przykład zarządzania przyjemnością: mamy obecnie nieograniczony dostęp do wszelkiej żywności, a jedzenie jest niewątpliwą przyjemnością oraz nagrodą. Wielu dietetyków zaleca podejście 80/20, w którym 80% spożywanej przez nas żywności jest zdrowa i zgodna z wytycznymi diety, a 20% to „cheat meal”, czyli żywność, która sprawia nam przyjemność, ale niekoniecznie należy do kategorii „zdrowej”. Narzucamy sobie odpowiednią dyscyplinę i sposób zachowania, by taki styl odżywiania utrzymać i zachować dzięki temu równowagę. Porzucenie kontroli lub nadmierna kontrola prowadzą do wielu chorób, w tym otyłości czy zaburzeń odżywiania, dlatego obecnie bardzo istotną kwestią w naszym kręgu kulturowym jest zarządzanie dietą, które w wielu aspektach łączy się z zarządzaniem przyjemnością, np. jedzenie słodyczy tylko raz w tygodniu.


W odniesieniu do SATYI.

Satyi, czyli życia w prawdzie. Poprzez dyscyplinę i praktykę Satyi świadomie trenujemy życie w swojej prawdzie. Uczymy się, jak żyć swoją prawdą, nie krzywdząc siebie i innych. Dla każdego człowieka jest to długa droga. Jeżeli naszą prawdą staną się szkodzące przekonania – zaczniemy krzywdzić siebie i innych. Jeżeli ktoś żyje w prawdzie, że jakaś inna grupa ludzi jest gorsza – będzie taką grupę ranił. Jeżeli ktoś będzie żył w prawdzie, że jest głupi i do niczego się nie nadaje – będzie ranił siebie. Każda osoba praktykująca Satye i Brachmacharye musi poddać świadomej refleksji swoje podejście do przyjemności i seksualności. Dla naszego społeczeństwa, mocno zanurzonego w powszechnym dostępie do przyjemności, jest to praktyka trudna.


W odniesieniu do ASTEYI.

Asteyi, czyli życia bez okradania. Oddając swoje życie przyjemnościom i nałogom, okradamy się w praktyce ze wszystkich czterech aspektów wymienionych przeze mnie w poście o Asteyi (przedstawione na ilustracji) . Obecnie nauka definiuje uzależnienia bardzo szeroko: „Jakby problematyka uzależnień nie była wystarczająco trudna i złożona, współczesna psychologia znacząco rozszerzyła pojęcie „uzależnienia”, w wyniku czego obecnie mianem uzależnienia można określić praktycznie każdą czynność, nad wykonywaniem której dana jednostka utraciła kontrolę. Uzależnienia rozpoznajemy więc poprzez obiektywne stwierdzenie utraty kontroli nad wykonywaniem określonej czynności, bądź przyjmowaniem konkretnej substancji. Jeśli brak dostępu do Internetu powoduje u nas frustrację oraz wewnętrzny niepokój, bo nie możemy się zalogować na swoje ulubione portale społecznościowe, może to oznaczać, że cierpimy na siecioholizm. W tym miejscu warto zauważyć, iż paradoksalnie sport oraz zdrowy tryb życia również mogą być źródłem niebezpiecznych dla naszego zdrowia i życia uzależnień. Uzależnienie od nadmiernej aktywności fizycznej może prowadzić do trwałego kalectwa.” (Źródło: uzaleznienie.com.pl). Joga ma podobnie szerokie podejście, ponieważ bierze pod uwagę wszystko, co powoduje cierpienie, a zatracenie w nałogach i przyjemnościach zawsze do jakiegoś rodzaju cierpienia prowadzi. Każda osoba praktykująca Asteye i Brahmacharye powinna poddać swoje życie refleksji i zauważyć, jeżeli poprzez swoje nawykowe zachowanie nie okrada siebie, ludzi dookoła lub świata z czegoś.


Brahmacharya a duchowy postęp.


W naszym kręgu kulturowym duchowość jest bardzo mocno związana z religijnością. W Mumbajskim Instytucie Jogi miałam okazję spotkać się z o wiele szerszym rozumieniem tego pojęcia. Tam nikogo nie dziwiło, że osoba bardzo uduchowiona może jednocześnie nie wyznawać żadnej religii, dlatego joga jest tam uznawana za system do samorozwoju, z którego może korzystać każdy, niezależnie od wyznawanej religii. Spotkałam się wtedy z pojęciem duchowości świeckiej, która pokrywa się w wielu aspektach z tym, jak duchowość jest obecnie interpretowana przez Psychologię.

Każdy człowiek posiada duchowość i potrzeby duchowe.

Nie ma jednej definicji, czym jest duchowość, jednak, podążając za opisem Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, można wyciągnąć kilka elementów wspólnych dla różnych podejść. Człowiek dojrzały duchowo przyjmuje w swoim życiu postawy i zasady etyczne oraz moralne. Potrafi akceptować zarówno korzyści, jak i trudy swojej egzystencji. Taka osoba zna swoją hierarchię potrzeb – te związane z samorealizacją i celami, stoją wyżej od potrzeb typu podstawowego (Maslow). Nasza duchowość kieruje nas ku potrzebom piękna, dobra, wykraczania poza siebie, altruizmu czy potrzebom związanym z twórczością. „Urzeczywistnianie potrzeby samorealizacji oznacza koncentrację na świecie zewnętrznym w sposób niewartościujący i nieselektywny. Samorealizacja jest wartością samą w sobie, integruje wszystkie poziomy funkcjonowania osoby, a zarazem pozwala na niezagrażającą integrację ze światem zewnętrznym. Maslow, badając cechy wspólne osób, które uznał za w pełni zdrowe (a więc twórcze), wyróżnił kilka wspólnych charakterystyk: niezależność, nastawienie zadaniowe, realizm, a jednocześnie spontaniczność, przeżycia mistyczne i zdolność do nawiązywania głębokich związków z innymi.” (Źródło: psychologia.edu.pl). Chcąc prowadzić życie jako człowiek rozwinięty i spełniony, należy zadbać o swój duchowy postęp – to wniosek, który można odnaleźć zarówno w jodze, jak i w psychologii.

OFF-TOPIC: z moich doświadczeń wynika, że wśród osób praktykujących jogę, jest bardzo wielu artystów lub twórców-hobbystów i ona dobrze trafia do nich. Innym ciekawym zjawiskiem, które obserwuję, jest to, że osoby wcześniej nie związane z twórczością, w procesie rozwoju duchowego – zwracają swoją uwagę ku sztuce i odkrywają artystyczną część siebie. To tylko luźna obserwacja, ale za każdym razem ten proces, odkrywania swojego wewnętrznego artysty poprzez rozwój duchowy, uważam za zachwycający i z przyjemnością się temu przyglądam, a jeśli mogę to też wspieram. Moja osobista duchowość jest bardzo silnie związana ze sztuką i za każdym razem czuję się wolna i szczęśliwa, gdy mogę ją wyrażać w procesie twórczym!

Mam nadzieję, że udało mi się przybliżyć Ci bogactwo i praktyczność praktyki jaką jest Brahmacharya! Spróbuj wdrożyć ją do swojej praktyki jogi, a na pewno zauważysz wiele ciekawych efektów!
Masz jakieś przemyślenia po przeczytaniu tego tekstu? Daj mi znać w komentarzu pod postem lub filmem!

Praktyka jogi, to przede wszystkim wgląd i doświadczanie – dlatego stworzyłam dla Ciebie relaksację prowadzoną z misami tybetańskimi i dzwonkami Koshi. Podczas tej relaksacji zapraszam Cię do refleksji, czym Satya jest lub może być dla Ciebie.


Ponieważ jest to live act (nagranie jak gram jest na żywo – zero cięć!) najlepiej słucha się go w słuchawkach.


📅 22 sierpnia 2022